„Praca z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym” 

 

1.    Mutyzm wybiórczy to zaburzenie lękowe.

 

MW ciężkiego stopnia – zupełnie nie komunikują się z pewnymi osobami. Mają wyraźnie zarysowany układ obszarów mowy i jej braku, np.

 będą rozmawiać z dziećmi ze szkoły lub przedszkola ale z dorosłymi już nie;

 będą  swobodnie rozmawiać z kolegami na placu zabaw ale w klasie, tam gdzie mogą być usłyszane przez osoby trzecie już nie;

 mogą rozmawiać z krewnymi których często spotykają ale z tymi widywanymi sporadycznie już nie; 

będą rozmawiać ze swoimi rodzicami gdy usuną się z pola słyszenia innych osób.  

 

MW lekkiego stopnia

ü     Zapytane odpowiadają.

ü     Nie dostrzega się, że mówienie wywołuje u nich tego samego rodzaju silny lęk jak u dzieci z MW o silnym natężeniu. 

ü     Są w stanie posłusznie wypowiedzieć kilka słów, ponieważ bardzo zależy im na dostosowaniu się do oczekiwań.

ü     Konsekwencje niemówienia są dla nich trudniejsze niż strach przed mówieniem (np. zagrożenie życia. Dziecko bardziej boi się nie odezwać niż odezwać, dlatego w tej i tylko tej sytuacji odezwie się )

 Ten bilans sił działa tylko wtedy , kiedy dzieci czuja się w miarę pewnie w temacie rozmowy, dlatego mogą odpowiedzieć „jestem” podczas sprawdzania listy, przeczytać coś głośno albo odpowiedzieć na proste pytanie, jednak zwykle ściszonym głosem  i z ograniczeniem kontaktu wzrokowego.  

ü     Czasem są w stanie zwrócić się z jakąś prośbą  np. wyjście do toalety lub na czyjąś prośbę przekazać komuś krótka wiadomość, ale w zwykłych warunkach nie będą wchodzić w dialog, nie będą też inicjować rozmowy poza kręgiem najbliższych.

 

2.    Charakterystyczne cechy mutyzmu wybiórczego:

W sytuacjach stresowych dzieci z mutyzmem wybiórczym często:

ü      mogą mieć problem z nawiązaniem kontaktu wzrokowego: nie uśmiechają się, mają „kamienną twarz”, nie zdradzającą żadnych emocji

ü      trudno jest im powiedzieć „cześć”, „do widzenia”, „dziękuję”

ü      wydaje się, że są niekulturalne, ale nie robią tego celowo

ü      czują duży niepokój, gdy są zmuszane do mówienia

ü      mogą ssać palce, obgryzać paznokcie, dotykać włosy lub gryźć rękaw bluzki

ü      mogą być nadwrażliwe na dotyk, zapach, dźwięki z otoczenia lub tłum ludzi

ü      mają niskie poczucie własnej wartości

ü      mogą być perfekcjonistami

ü      nie lubią zmian, szczególnie tych które są zaskoczeniem

ü      nie lubią być w centrum uwagi

ü      Poruszają się sztywno i dziwnie, kiedy odczuwają lęk lub jeśli myślą, że są obserwowane

ü      W każdej sytuacji potrzebują dużo czasu by dzielić odpowiedzi.

ü      Przejmują się wszystkim bardziej niż inni, są bardzo wrażliwe na to co inni myślą i czują

ü      Mają trudności z wyrażaniem emocji

ü      Posiadają dobrze rozwinięta umiejętność koncentracji.

Problemem może być także:

Zgłaszanie potrzeb fizjologicznych – pomocne mogą być np. grafik czasu łazienkowego, wyznaczenie „kolegi od WC”, określony sygnał (znaczek, gest) oznaczający potrzebę skorzystania z toalety, warto, by taki sposób komunikowania wprowadzić u wszystkich dzieci (ale nie utrwalać u dziecka mechanizmów niewerbalnych, czyli powoli wycofujemy się ze znaczków na rzecz mówienia). Wszystkie zastępcze komunikaty powinny być  z dzieckiem przećwiczone!!!

Wspólne z innymi dziećmi spożywanie posiłków – odmowa jedzenia w przedszkolu czy szkole nie wynika  z uporu dziecka, ale z lęku. Pomocne może okazać się pozwolenie dziecku na przynoszenie drugiego śniadania z domu, pozwolenie na przychodzenie rodziców w porze obiadowej do stołówki lub spożywanie posiłków w oddzielnym pomieszczeniu

Ćwiczenia ewakuacyjne w razie pożaru – warto przećwiczyć z dziećmi taką ewakuację „na sucho”, opowiedzieć co w trakcie się wydarzy, uprzedzić, że dzwonek alarmu będzie głośny

Nawiązywanie interakcji – dzieci z MW mają olbrzymie trudności w inicjowaniu i nawiązywaniu relacji, powinno się im pomóc w tym – biorąc za rękę, łącząc dziecko w parę z innym.

Utrzymywanie kontaktu wzrokowego – lęk bywa tak silny, że dziecko z MW może unikać kontaktu wzrokowego. Nie należy do niego zmuszać dziecka.

Ekspresja emocjonalna – dzieci z MW odczuwają tak silny lęk, że mają trudności z uśmiechaniem się  i okazywaniem emocji. Nie oznacza to, że dzieci te nie mają poczucia humoru.

Używanie zwrotów grzecznościowych – ta umiejętność wymaga od dziecka zainicjowania rozmowy, wystawia również lękowe dziecko na ekspozycję społeczną, bo zwraca na niego uwagę rozmówcy. Używanie zwrotów grzecznościowych uznawane jest za wysokie obciążenie komunikacyjne. Tę umiejętność ćwiczy się z dzieckiem pod koniec terapii, gdy swobodnie używa ono mowy w innych sytuacjach. Równie trudne może być odezwanie się dziecka podczas sprawdzania listy obecności (tutaj dobrym rozwiązaniem jest takie sprawdzanie obecności, by wszystkie dzieci miały możliwość odpowiedzenia: „Czy Jasiu/Zosia/Krzysiu jest dzisiaj w szkole?”, dzieci odpowiadają chórem.)

Zaburzenia integracji sensomotorycznej – dzieci z MW bardzo często są nadwrażliwe na dotyk, hałas lub tłum. Trudności te wynikają bezpośrednio z lęku (gdy boimy się czegoś nasze ciało przygotowane jest do reakcji „uciekaj lub walcz”. Stajemy się bardziej wyczuleni na bodźce z otoczenia, gdyż one są gwarancją przeżycia.)  i powinny osłabnąć lub zniknąć całkowicie pod wpływem terapii MW i obniżenia poziomu lęku.

 

3.    Czynniki podtrzymujące:

Bez świadomości tego co się z dzieckiem dzieje rodzina, znajomi i nauczyciele mogą wzmacniać strach przed mówieniem  poprzez:

ü      wywieranie presji na dziecku,  aby mówiło ( często w bardzo subtelny sposób)

ü      pozwolenie dziecku na wycofanie się z jakichkolwiek sytuacji społecznych

 

Możliwe czynniki podtrzymujące MW w domu wg Maggie Johnson 2017

 

ü      Dziecko często słyszy „on/ona nie mówi”, „Nie oczekuj od niej/niego, że się odezwie” itp.

ü      Lęk dziecka przed mówieniem nie został otwarcie z nim omówiony

ü      Pomimo wyraźnej trudności dziecka naciska się je na to aby mówiło

ü      MW wywołuje wśród członków rodziny wielki niepokój/ wstyd / zakłopotanie, które są przenoszone na dziecko co powoduje, że odczuwa ono ogromną presję  ( np. częste dopytywanie o postępy, wypytywanie dziecka dlaczego tak się zachowuje, kiedy ma zamiar to zmienić)

ü      Stawianie dziecku nieosiągalnych celów lub obiecywanie nagrody jeśli zacznie mówić (presja!!!)

ü      Reagowanie w imieniu dziecka aby uniknąć wstydu/rozczarowania ( np. odpowiadanie za dziecko, odbieranie z rąk drugiej osoby czegoś co ona podaje dziecku)

ü      Milczenie jest wyuczoną reakcją wobec obcych albo formą wyrażania gniewu (modelowanie zachowania)

ü      Zbyt mało okazji do uczestnictwa i obserwacji interakcji społecznych poza kręgiem rodzinnym

ü      Zbyt intensywnie  ostrzega się dziecko przed rozmową z obcymi/podejmowaniem ryzyka

ü      Pozwala się dziecku unikać jakichkolwiek aktywności powodujących niepokój, zamiast modyfikować działania stosowane do potrzeb dziecka i pomagać mu w zrozumieniu jego lęku i pokonaniu go

ü      Okazywanie czułości/przytulanie dziecka, gdy się wycofuje zamiast wtedy , gdy podejmuje się uczestnictwa w rozmowie

 

Możliwe czynniki podtrzymujące MW w szkole/ przedszkolu  wg Maggie Johnson 2017

 

ü      Lęk przed mówieniem nie został otwarcie omówiony z dzieckiem

ü      Z powodu niemówienia uczeń odczuwa dezaprobatę ze strony rówieśników/dorosłych

ü      Uczeń odczuwa presję mówienia  (np. zaproszony do uczestnictwa w dyskusji  czuje się w centrum uwagi- zamiera na myśl,

ü      że może być wywołany do odpowiedzi na zadanie pytanie, głośnego odczytywania tekstu)

ü      Dorosły patrzy na ucznia czekając na odpowiedź lub domaga się kontaktu wzrokowego.

ü      Uczniowi przedstawia się możliwe korzyści  za to, co mógłby zrobić, zamiast nagradzać to, co faktycznie mu się udaje

ü      Stawia się nierealne oczekiwania wobec ucznia np. gdy ktoś mówi „Czy dziś jesteś gotowy do mnie mówić?” , „Nie pomogę Ci jeśli mi nie powiesz o co chodzi.” 

ü      Rówieśnicy wyśmiewają/żądają, aby dziecko mówiło, albo zbytnio chronią, usprawiedliwiają  np. „on/ona nie mówi”.

ü      Występuje duża publiczność, możliwość, że ktoś usłyszy. Stwarza się mało okazji do pracy 1:1z dorosłym

ü      lub z przyjacielem, do którego uczeń  odzywa się w domu.

ü      Od ucznia oczekuje się zgłaszania próśb o pomoc, wyjścia do toalety, zakomunikowania złego

ü      samopoczucia,  itp. kiedy on nie jest w stanie tego zrobić.

ü      Nie ma wytworzonych więzi społecznych poprzez izolację/ignorowanie przez kolegów i/lub nauczycieli

ü      Wystąpi nadużycie/utrata zaufania  np. nauczyciel oglądał /słuchał nagrania bez zgody ucznia,

ü      niespójność działań kadry szkolnej, sprzeczne oczekiwania .

ü      Nie dostrzega się potrzeby zmiany – alternatywne formy komunikacji są akceptowane i używane jako

ü      substytut mówienia, zamiast komunikacji werbalnej

ü      Okazuje się zaskoczenie, skupia się uwagę na fakcie, że dziecko przemówiło, zamiast naturalnej

ü      kontynuacji rozmowy.

ü      Dorośli oczekują od dziecka inicjowania rozmowy czy nawet zapytania (czy pokazania kartki) o toaletę, pomoc w sytuacji kiedy nie jest jeszcze na to gotowe.

ü      Obniżanie oceny za brak odpowiedzi ustnej lub za brak zaangażowania, które przekracza możliwości dziecka na daną chwilę.

ü      Dziecko nie otrzymuje promocji do następnej klasy nie ze względu na słabe wyniki w nauce, ale dlatego, ze nie mówi. W przypadku starszych dzieci zmiana klasy (otoczenia, dzieci, nauczyciela) może mieć pozytywny efekt, ale moim zdaniem lepiej dziecku zmienić szkołę i wysłać do klasy z rówieśnikami niż zostawić w tej samej klasie na drugi rok

 

 

 

 

 

4.      Jak pomóc dzieciom odnaleźć swój głos kiedy zaczynają przedszkole/szkołę? ( Maggie Johnson 2013)

 

ü      Oczekując mniej, bardziej wspieramy dzieci i pozwalamy im odnosić sukcesy i rozwijać pewność siebie na tyle, żeby mogły robić postępy każdego dnia krok po kroku.

ü      Rodzice mogą zmniejszać lęk separacyjny zostawiając dziecku coś swojego. Ponadto rodzic może przyjść po dziecko wcześniej, dołączyć się do aktywności w sali  i zamienić tę część czasu spędzonego w szkole w pozytywne doświadczenie.

ü      Traktuj rodziców jak pomocników w klasie ich dzieci.

ü      Pozwól dziecku wskazywać na to, co chce zjeść na obiad lub na obrazki w sali. Dzieci nie powinno się naciskać na to aby mówiły dopóki nie są na to gotowe.  

ü      Unikaj aktywności, podczas których każde dziecko musi coś powiedzieć i zastępuj je takimi w których pytasz kto chciałby coś powiedzieć. Nie czekaj aż wszystkie po kolei zabiorą głos.

ü      Jeśli dzieci nie odzywają się spontanicznie podczas zajęć grupowych, pomóż im  brać udział w aktywnościach,  przez robienie czegoś, a nie mówienie czegoś.  Mogą trzymać obrazki, rozdawać karty, pokazywać coś co przyniosły z domu.

ü      Wprowadź więcej aktywności, w których dzieci mówią, wykonują ruchy lub śpiewają razem, wtedy jest im łatwiej.

ü      Sprawdzanie obecności: pozwól dzieciom wybrać czy wolą odpowiadać czy podnosić rękę.  Zrób z tej czynności grę, w której nie trzeba nic mówić lub zwyczajnie powtarzaj „czy…….jest dzisiaj?” tak aby za każdym razem  cała klasa mogła odpowiedzieć na to pytanie.

ü      Poszukaj dzieci, które będą chciały się zaprzyjaźnić z cichymi dziećmi i dołączaj je do zabawy.

ü      Szeroko uśmiechaj się i zwracaj szczególną uwagę, jeśli dzieci próbują czegoś nowego. Rób różne rzeczy z dziećmi a nie za dzieci.

ü      Komentuj serdecznie i chwal, a nie zadawaj pytań

ü      Znajdź dorosłego, który powoli zaprzyjaźni się z dzieckiem. Zwracaj uwagę na ciche dzieci i zachęcaj je do różnych aktywności- takie dzieci mogą być  łatwo przeoczone i czuć się samotne, niechciane lub odczuwać niepokój.

ü      Pamiętaj, że ciche dzieci są zwykle przerażone, żeby coś powiedzieć, jednak czują się całkiem pewnie, jeśli nie muszą nic mówić. Zapewniaj je, że to w porządku, jeśli nie czują się jeszcze na siłach, żeby coś powiedzieć. Macie mnóstwo czasu.

Musimy pamiętać, że wszystkie ułatwienia (niewerbalne) dla dzieci z MW muszą być wprowadzane na początku terapii, po to, by obniżyć poziom lęku u dziecka. Naszym celem jest, by dziecko z MW tych wszystkich ułatwień nie potrzebowało. Zaczynamy zawsze od punktu, które dziecko jest w stanie wykonać, np. jeśli dziecko jest  w stanie zjeść obiad szkolny siedząc w ławce z jednym kolegą tyłem do klasy, to nie zaczynamy od obecności rodziców lub przynoszenia dań z domu, ale od prób, by dziecko jadło obiad siedząc bokiem, a potem przodem do innych dzieci.

 

5.    Zasady terapii

        I.            Natychmiastowa terapia w odpowiednim otoczeniu :                                           

a.      Eliminuj czynniki podtrzymujące   

*Nie czuj się zraniony lub urażony milczeniem dziecka

*Nie błagaj, nie przekupuj  i nie prowokuj dziecka, aby mówiło. Nie okazuj też jak ważne jest dla Ciebie to, żeby usłyszeć jak  mówi.                   

*Nie zadawaj bezpośrednich pytań, które wywierają presje na dziecku, szczególnie kiedy inni się przyglądają i czekają na odpowiedź

*Nie patrz bezpośrednio na dziecko po zapewnieniu mu okazji do odezwania się

*Nie przewiduj każdej potrzeby dziecka

* Nie zwracaj specjalnej uwagi na milczenie dziecka .Zamiast tego nagradzaj starania komunikowania się ,pomagaj lub bierz udział w  jakiejkolwiek formie komunikowania się, jaką wybierze dziecko                                                               

b.      Otwarcie uznawaj problemy z mową w sposób akceptujący i spokojny, podkreślając, że sytuacja jest tylko tymczasowa                                                                                                           

c.       Zapewnij dziecko, że mówienie będzie dla niego łatwiejsze, jeśli tylko będzie robiło wszystko powoli i próbowało się włączać do rozmowy małymi krokami

d.      Jeśli uznasz za stosowne, odwiedź dziecko w domu, aby zbudować kontakt w spokojnym środowisku

e.      Zachęcaj do komunikowania się w spokojnej atmosferze, bez wywierania presji na dziecku np. poprzez ciepłe odpowiadanie na próby komunikacji przez gesty i odpowiadanie, tak jakby coś powiedziało

f.       Upewnij się, że dziecko siedzi i pracuje z dziećmi, z którymi rozmawia poza szkołą/przedszkolem

g.      Wprowadź alternatywne formy komunikacji np. wskazywanie, trzymanie obrazka, używanie tablicy suchościeralnej, jako tymczasową odskocznię, gdy dziecko ma trudności z mową np. podczas zabawy w kółku, nauki czytania i pisania oraz zajęć z matematyki

h.       Włącz zajęcia z całą klasą lub mniejszą grupą, które nie wymagają mówienia, dając to jasno do zrozumienia przed zajęciami

i.        Zaproś rodziców do wzięcia udziału w zajęciach klasowych, aby ułatwić młodszym dzieciom mówienie w szkole

j.        Zachęcaj rodziców do zapraszania kolegów z klasy do domu po szkole/przedszkolu i w czasie wakacji

k.       Odpowiednio wcześniej przygotuj dobrze dziecko do zmian  i przejść poprzez zdjęcia, odwiedziny i obrazkowe rozkłady zajęć

l.        Zapewniaj dziecko, że nie wybierzesz go do odpowiedzi  na pytanie, czytania na głos lub demonstrowania czynności, chyba że da ci znać, że chce być wybrane

m.     Zajmij dziecko na osobności w kącie lub innym pomieszczeniu. Omów zadanie i zadawaj pytania bardziej sobie, niż dziecku. Taka sytuacja daje dziecku możliwość, nie wymóg przyłączenia się np. „Hmm, zastanawiam się, gdzie to powinno być”, „Popatrz na to! Chyba też masz takie samo, prawda?”

n.      Wyznaczaj zadania, które zapewniają możliwość przemówienia w sytuacjach, które dziecko może uznać  za mniej zagrażające np. „Czy mógłbyś zabrać …imię nowego dziecka… do szatni i pokazać gdzie ma powiesić swój worek  na gimnastykę?”

o.       Czynnie wspieraj przyjaźnie z innymi dziećmi, upewniając się, że rówieśnicy nie naciskają, aby dziecko mówiło i rozumieją, że on/ona zacznie mówić w swoim czasie

p.      Używaj pacynek, masek, nagrań dźwiękowych, aby pomóc w zmniejszaniu strachu przed mówieniem

q.      Upewnij się że krewni, nauczyciele na zastępstwie, pracownicy stołówki, woźne rozumieją potrzeby dziecka i przyjmują wspólne podejście

 

      II.            Zapewnienie spójnych i konsekwentnych zasad  ze wszystkimi (szkoła/przedszkole, rodzice, dziadkowie, ciotki itp)

    III.            Usunięcie nacisków na mówienie i wspieranie uczestnictwa, a nie unikania

a.      można np. wykorzystać mówienie dziecka z MW przez kolegę, np. powiedz Robertowi a on powie mi, ale to ja decyduję kiedy, kto i za kogo będzie mówił , nie może być tak żeby dzieci zawsze mówiły za dziecko z MW

b.      uśmiechaj się zawsze, nawet jak się stresujesz

c.       strategia 5 sekund 

 

    IV.            Mówienie otwarcie i pozytywnie o lęku dziecka przed mówieniem

a.      pokaż dziecku, że rozumiesz, że boi się mówić;

b.      daj dziecku odczuć, że nie jest samo

c.       usuń presję mówienia

d.      Wyjaśnij, że  z czasem mówienie stanie się łatwiejsze

 

      V.            Pomaganie dziecku w poradzeniu sobie z lękiem w jego własnym tempie, krok po kroku  (Pomagamy dziecku w rozmawianiu z jedną osobą na raz, w komfortowym dla niego tempie przejścia od komunikacji niewerbalnej do mówienia. Następnie stopniowo wprowadzamy kolejne osoby - generalizacja)

Etapy interakcji 1na1:

Etap 1. Dziecko nie komunikuje się nie bierze udziału w  żadnych aktywnościach. Zdejmij z dziecka presję, przed mówieniem: Powiedz dziecku na osobności, że to nie szkodzi, jeśli się nie odzywa, po prostu chcesz, żeby miło spędziło czas/czuło się komfortowo. Może mówić, jeśli chce, ale nie musi. Na razie może woleć rozmawiać tylko z rodzicami, kolegami i to jest w porządku.

Etap 2. Dziecko współpracuje ale komunikacja jest minimalna ( np. spełnia prośby, które nie są przez niego postrzegane jak, żeby dokończyć zdanie lub  zagrożenie  lub zbytnia ingerencja w jego osobę. np. rozdaje kartki, kredki, ale nie potrafi naśladować gestów lub wskazywać przedmiotów jeśli jest o to poproszone; dołącza się do zajęć grupowych „śpiewając”, ruszając ustami lub wykonując z grupą określone ruchy. )  Wsparcie w uczestnictwie i wspólna zabawa. To Ty wszystko mówisz. Powiedz dziecku, że nie będzie wybierane do samodzielnych zadań, chyba że się zgłosi.

Etap 3  Dziecko komunikuje się za pomocą środków wizualnych i nie werbalnych (np. odpowiada kręceniem głowy, wskazuje na różne przedmioty, żeby podać odpowiedź na pytanie czy dokonać wyboru, pisze wiadomości, wykonuje jakąś czynność lub gest, żeby dokończyć zdanie lub przekazać jakąś wiadomość).  Znajdźcie aktywności, podczas których trzeba reagować np. pokazując palcem, kiwając głową, pokazując obrazek, pisząc a nie rozmawiając i reaguj na inne formy komunikacji tak jakby dziecko się odzywało.

Etap 4. Dziecko mówi do „nowej” osoby przez osobę z którą swobodnie rozmawia (odpowiada na pytania nauczyciela podając odpowiedź rodzicowi lub koledze, bierze udział w zabawach naprzemiennych z rodzicem oraz nauczycielem lub terapeutą ( nawet jeśli odpowiada „nowej” osobie to raczej patrzy na rodzica ).

•          Daj dziecku szansę, żeby udzieliło odpowiedzi „przez” (Pomost komunikacyjny) rodzica lub przyjaciela, na początku w innym pokoju. Powoli pracujcie nad tym, żebyście byli w tym samym pokoju. Nie patrz na dziecko podczas oczekiwania na odpowiedź i nigdy nie proś by powiedziało coś głośniej.  Można zapytać rodzica/przyjaciela „Zrozumiałeś to?” albo „Wydaje mi się, że X Cię nie usłyszał, spróbuj jeszcze raz” (przerzucenie „winy” na innych). Odejdź lub patrz w innym kierunku jeśli to konieczne.

•          Stopniowo dołączaj się w miarę jak dziecko mówi coraz swobodniej do rodzica w twojej obecności, ale na początku udawaj brak zainteresowania. Gdy dziecko będzie to tolerować, możesz poprosić, aby spojrzało, posłuchało itd. Nie zadawaj dziecku pytań bezpośrednio, ale komentuj lub zadawaj pytania przez rodzica

•          Zagrajcie w proste gry i powiedz „To w porządku, nie musisz do mnie mówić, kiedy przyjdzie twoja kolej po prostu powiedz mamie to, co chcesz.”

•          Rodzice mogą stosować „metodę trójkąta” z przyjaciółmi/rodziną

 

a.      Rodzic rozmawia z dziećmi, z każdym indywidualnie, powtarzając komentarz bądź pytanie zadane przez nowe dziecko dziecku z MW- może przeformułować pytanie tak, by dziecko z MW mogło odpowiedzieć choćby gestem tak lub nie. Po chwili  „ rozgrzewki” gdy dziecko się już oswoi, rodzic zadaje mu pytanie czy X czy Y np. wolałbyś iść na lody czy do kina?  I odczekuje 5 sekund .Jeśli dziecko nie odpowie to zostawiamy temat. 

 

b.      Dziecko z MW zaczyna mówić do rodzica. Rodzic przekazuje dziecku włączonemu w interakcję  odpowiedzi dziecka z MW, tak aby oboje czuli się uczestnikami tej  samej konwersacji . Gdy tylko dziecku z MW łatwiej odpowiadać jednowyrazowo, rodzic zadaje coraz więcej pytań ogólnych.  To co dziecko z MW mówi do rodzica mówi też do nowego dziecka np.

Ø      Chcesz sałatę czy ogórka?

Ø      Ogórka.

Ø      Robert.  Ty też chciałeś ogórka?

 

c.       Dziecko z MW mówi coraz więcej do rodzica, udziela dłuższych odpowiedzi, komentuje. Rodzic nadal powtarza dziecku pytania nowego dziecka uczestniczącego w interakcji, ale czeka pełne 5 sekund zanim powtórzy pytanie. Rodzic wprowadza też 5 sekundową pauzę, tworząc tym samym więcej okazji dziecku z MW do tego, by nie potrzebowało  pośrednika i mogło mówić bezpośrednio do drugiego dziecka.

 

Etap 5. Dziecko używa komunikacji poza werbalnej w rozmowie z „nową” osobą. ( głośny śmiech, podaje odgłosy podczas opowiadań, mówi „yhy” zamiast „tak”,  czyta na głos- to jeszcze nie jest rozmowa, jest łatwiejsze niż rozmowa dla osoby która potrafi czytać.) 

•          Zawsze wspieraj śmiech. Śmiej si e z siebie, bądź na luzie, rób z siebie trochę błazna (wprowadź luźną atmosferę). Mów coś źle, dziecko będzie miało okazję do spontanicznego poprawienia Cię np. „o, mam obrazek owcy, owca robi „muuu” ”

•          Małe dzieci mogą być zachęcane do używania różnych instrumentów muzycznych i robienia efektów dźwiękowych do historyjek podczas ćwiczeń grupowych

Dla dzieci które dobrze czytają- Wyjaśnij dziecku, że czytanie będzie dla niego łatwiejsze niż mówienie, bo to nie jest jak rozmowa i zapewnij je, że nie zadasz im żadnych pytań.  Spróbujcie czytać 1 na 1, z przyjacielem lub w grupie

Etap 6. Dziecko używa pojedynczych słów skierowanych do „nowej osoby” ( bierze udział w naprzemiennym mówieniu jednego wyrazu podczas gry, odpowiada na proste pytania, kiedy nie ma rodzica podaje minimalne ilości informacji)

·         Bawcie się w zabawy naprzemienne np. liczenie na zmianę, wymienianie dni tygodnia na zmianę. Początkowo z rodzicem najpierw w jednym kierunku, potem w drugim i kontynuuj gdy rodzic usuwa się.

·         Przejdź przez pytania o stopniowanym poziomie trudności podczas sesji 1 na 1, w tempie odpowiednim dla dziecka ( zwiększacie poziom trudności, jeśli dziecko odpowiada, zmniejszacie jeśli nie reaguje – pamiętaj o przekierowaniu „winy” na siebie w przypadku braku reakcji.

Stopniowanie pytań, dostosowanie do tempa dziecka –( zawsze idź dalej gdy dziecko odpowiada, wycofaj się jeśli dziecko sztywnieje)

-          Przyjazne komentowanie z użyciem pytań retorycznych, które nie wymagają odpowiedzi np. „Zastanawiam się co t o jest?”

-          Pokażesz mi?, Który? – na te pytania można odpowiedzieć poprzez wskazanie czegoś.

-          Pytania tak/nie – pytanie na które można odpowiedzieć skinieniem głowy

-          Pytania x czy y – pytanie na które można odpowiedzieć słowem np. pies ma na szyi obrożę czy naszyjnik? (dodaj tu jeszcze humor  i śmiech np. Ooo, rany zapomniałam, pies ma na szyi obrożę czy naszyjnik?)

-          Proste pytania, na które można odpowiedzieć jednym słowem np. jak ma na imię twój pies?

-          Pytania na określony temat, na które można odpowiedzieć zdaniem np. gdzie mieszka twój pies?

-          Pytania otwarte i pytania dotyczące preferencji np. „co o tym myślisz?” – tego typu pytania zostawiamy na koniec.

Etap 7. Dziecko używa zdań skierowanych do „nowej” osoby ( np. mówi zdaniami podczas ustrukturyzowanych zajęć bez obecności rodzica, odpowiada na pytania całym zdaniem). Na tym etapie ważne jest wyprowadzenie rodzica, jeśli nadal jest obecny.

Możesz teraz wprowadzać inne dzieci albo powtarzać te same zadania w innych miejscach.

Jeśli wprowadzasz inne dziecko zejdź z obciążenia komunikacyjnego (cofnij się do poprzednich etapów)

Etap 8. Dziecko rozmawia swobodnie z „nową” osobą ( swobodna dwukierunkowa rozmowa w sytuacji w której nikt inny nie słucha, podaje różne informacje ale zadawanie pytań i proszenie o pomoc nadal mogą być utrudnione. 

    VI.            Budowanie ogólnej pewności siebie i niezależności

- unikaj robienia rzeczy za dziecko- ułatwiaj dziecku wykonanie zadania lub na początku rób zadanie razem z dzieckiem i stopniowo odsuwaj się

-          rozdawaj dzieciom zadania do wykonania w klasie i wysyłaj na „posyłki”, najpierw razem z innym dzieckiem dbając o to, żeby ktoś czuwał nad nim i w razie czego pomógł nie oczekując, że dziecko cię odezwie

-          Poproś dziecko, aby pomogła młodszemu dziecku

-          Poproś dziecko, aby nauczyło się czegoś (nowej gry, umiejętności)

-          Wyzwania na świeżym powietrzu (np. parki linowe)

-          Nie zaskakuj dziecka. Naucz, jak radzić sobie z lękiem uprzedzając i daj mu czas na przygotowanie się

  VII.            Aktywne wspieranie generalizacji mowy i radzenia sobie ze zmianami. 

Generalizacja w wieku przedszkolnym następuje w dość naturalny sposób w obrębie jednego środowiska, ale zawsze trzeba obserwować proces przejścia do nowego otoczenia ( przejście do nowej grupy, przejście do szkoły.

Generalizacja u starszych dzieci będzie odbywała się za pomocą programu małych kroków.

 

 

6.    Kiedy inne dzieci wypowiadają się za dziecko ? Ogólne wytyczne:

  Rodzice i nauczyciele powinni odwodzić dzieci od zasypywania pytaniami dziecka z mutyzmem wybiórczym. Nauczyciele są przyzwyczajeni, że dzieci odpowiadają nawet niepytane, dlatego powinni postępować zgodnie z normalnymi metodami. W tym samym czasie trzeba wziąć pod uwagę, że pozostałe dzieci próbują po prostu pomóc, co może być czasami pożyteczne.

  Jeśli dziecko nie jest w stanie odpowiedzieć na pytanie nauczyciela, pomocnym może być zachęcenie dziecka cierpiącego na mutyzm wybiórczy, aby opowiedziało przyjacielowi, co przedstawia narysowany przez niego rysunek, a przyjaciel przekaże informacje nauczycielowi. Czasami dziecko jest w stanie przeczytać tekst przyjacielowi, lecz nie nauczycielowi, co może zostać uznane za ogólną niechęć do czytania. Innym razem uczeń może wstać i powiedzieć "[X] powiedział mi, że chce nową książkę." Zaakceptuj tą prośbę, jeśli jest to kolejny krok, lecz później wyjaśnij, że „[X] ćwiczy użycie swojego głosu, więc może mi powiedzieć teraz sam."

 

7.      Jak zareagować kiedy dziecko w końcu zacznie mówić?

Pierwsze słowa wypowiedziane przez dziecko są oczywiście przełomem, a przynajmniej przyczyną wewnętrznej radości. Jednakże trzeba zachować równowagę pomiędzy zadowoleniem a nadmierną reakcją, która może przytłoczyć zakłopotane dziecko.

•           Po pierwszych wypowiedzianych słowach, dorosły powinien być zadowolony, istotnie musi jednak unikać rozwodzenia się nad wydarzeniem, lecz podejmować podobne działania, aby uzyskać kolejne odpowiedzi. Kiedy ćwiczenie jest zakończone, dziecko powinno otrzymać nagrodę w postaci naklejki w zależności od systemu nagradzania. Jeśli dziecko zacznie mówić w trakcie przeprowadzanego programu treningowego, zalecane jest, aby nagrodzić dziecko po zakończonej sesji, oraz poinformować o poczynionych postępach zazwyczaj w obecności rodzica lub nauczyciela.

•          W klasie ciężko jest zatrzymać niespodziewany krzyk dziecka "[X] mówi proszę Pani", lub spontaniczną burzę oklasków. Obserwuj reakcję dziecka: niektóre dzieci wydają się być bardzo dumne, podczas gdy pozostałe raczej przytłoczone. Jeśli tak się zdarzy, odpowiedz "Nie trzeba robić zamieszania, zawsze wiedzieliśmy, że [X] potrafi mówić."

 

8.    Sposoby podejścia do dziecka:

•           Zaakceptuj, że dziecko chce mówić, pomimo milczenia i nie uciekaj się do przekupstwa, pochlebstwa, stawiania wyzwań, gróźb lub subtelnego namawiania, próbując wydobyć z dziecka słowa. W rezultacie dziecko wystraszy się i zamknie w sobie jeszcze bardziej. Spróbuj zachęcić dziecko, zamiast wywierać na nim presję, korzystaj z naturalnych motywatorów (np. podpatrując inne rozmawiające ze sobą dzieci), lub pozytywnych wzmocnień (odpowiadając na wszelkie próby komunikacji lub kontaktu ze społeczeństwem ciepłem oraz aprobatą).

•           Upewnij się, że wszelkie komentarze wypowiadane przy dziecku dotyczące jego milczenia są zachęcające i podkreślaj, że jego trudności z czasem przeminą. Zaakceptuj trudności dziecka, jednak bądź ostrożny, staraj się zyskać zaufanie zamiast przejmować się chorobą i dostarczać dziecku powodów do niepokoju.

 

 

 

9.    Jak zachować się w stosunku do dziecka z mutyzmem wybiórczym?

 

•          Powiedz dziecku, ze rozumiesz jak trudno jest mu mówić i będziesz szczęśliwy kiedy już będzie gotowe mówić.

•          Nie zmuszaj dziecka do mówienia i nie pytaj dlaczego nie mówi... to tylko zwiększa lęk.

•           Stwarzaj wiele okazji do rozmów, ale nie oczekuj i nie dawaj dziecku do zrozumienia, że oczekujesz, aby też mówiło.

•          Zwracaj się do dziecka zwyczajnie, jak do innych, ale nie oczekuj ze dziecko będzie od razu odpowiadać.

•          Komentuj bieżące wydarzenia, stwierdzaj fakty, zadawaj retoryczne pytania aby zachęcić do mówienia, unikaj zadawania bezpośrednich pytań na które oczekujesz natychmiastowej odpowiedzi.

•          Nie zadawaj otwartych pytań, zmodyfikuj je tak, aby dziecko mogło odpowiedzieć niewerbalnie, tak lub nie, albo gdzie jedno lub dwa wyrazy wystarczą jako odpowiedz.

•           Minimalizuj kontakt wzrokowy, usiądź raczej z boku a nie przodem do dziecka, dyskrecja i trochę głupio-śmieszne podejście jest najlepsze.

•          Spraw by dziecko poczuło się docenione i było częścią grupy poprzez zachęcanie do niewerbalnej komunikacji w KAŻDYM zadaniu, spróbuj powierzyć mu odpowiedzialność lub zadanie z którego będzie dumne, doceniaj i nagradzaj, nie szczędź komplementów.

•          Nawiąż bliską relacje z dzieckiem poprzez zniżenie się do jego poziomu podczas zabaw i przez znalezienie tematów, które będą je interesować.

•          Bądź głosem dziecka kiedy inni pytają dlaczego nie mówi; upewnij się, że wszyscy wiedza że

      dziecko mówi w domu i będzie mówić w szkole kiedy będzie gotowe.

•          Bądź wyczulony na prześladowanie ponieważ większość z dzieci z mutyzmem jest wrażliwa, a nie jest w stanie się sama bronić.

•          Nie rób wielkiego zamieszania i nie okazuj zdziwienia jeśli dziecko zacznie mówic, to często

      powoduje zawstydzenie i wycofanie.

Po prostu ciesz się chwilą, dobrze się baw i poznaj to dziecko, które ma dużo do powiedzenia i chce mówić, ale potrzebuje trochę czasu, zachęty i pomocy w zrelaksowaniu się. Wtedy będzie mówić!

©Lindsay Whittington for SMIRA   Tłumaczenie: Anna Strzelecka

 

10.                       Obciążenia komunikacyjne

 

a.       Niskie

 

•          ĆWICZENIA WYMAGAJĄCE WYPOWIADANIA JEDNEGO SŁOWA

Ciągi zautomatyzowane: liczenie, dni tygodnia, miesiące, litery alfabetu (wymieniane na zmianę, na początku każda osoba mówi jedno słowo na raz, w miarę upływu czasu dwa lub więcej).     Komunikacja werbalna: odpowiadanie na pytania wymagające odpowiedzi „tak” lub „nie” (np. Czy dzieci umieją latać?).

•          ĆWICZENIA WYMAGAJĄCE WYPOWIADANIA CAŁYCH ZDAŃ

Ciągi zautomatyzowane: liczenie, dni tygodnia, miesiące, litery alfabetu (na początku wymieniane na zmianę, każda osoba mówi parę słów na raz, później dziecko mówi wszystkie słowa z danej kategorii). Śpiewanie, wypowiadanie zdań razem, mówienie razem wierszy lub rymowanek, mówienie na zmianę nauczonych linijek tekstu (np. przedstawienia)                                                                                          Komunikacja werbalna: podawanie odpowiedzi „tak”, „nie” lub „nie wiem” ( np. odpowiedzi na pyt. „Czy dzieci potrafią latać?” )                                                                                                                                             Czytanie na głos: znany tekst (dla wprawnych czytelników)                                                           Zabawa kierowana (wymagająca wykonywania czynności na zmianę) np. gra w statki

 

b.      Średnie

 

•          ĆWICZENIA WYMAGAJĄCE WYPOWIADANIA JEDNEGO SŁOWA

Mowa spontaniczna: nazywanie pojedynczych przedmiotów (np. odpowiadanie na proste pytania zawierające opcje do wyboru (np. Czy trawa jest zielona czy fioletowa?); uzupełnianie zdań jednym słowem (np. Siedzisz na …); podawanie przeciwieństw lub dokańczanie znanych zbitek wyrazowych (np. zimny i …?, nóż i …?).                              

Czytanie na głos: proste pojedyncze słowa (dla dzieci, które dopiero zaczęły uczyć się czytać)

 

•          ĆWICZENIA WYMAGAJĄCE WYPOWIADANIA CAŁYCH ZDAŃ

Mowa spontaniczna: samodzielne podawanie definicji lub opisywanie obrazków tak, żeby inni mogli odgadnąć, o które słowo/obrazek chodzi; odpowiadanie na proste pytania całymi zdaniami lub frazami (np. przeznaczenie i umiejscowienie różnych rzeczy, zawody wykonywane przez różne osoby, wyjątkowe wydarzenia w życiu dziecka), wymienianie 3 lub więcej elementów z każdej kategorii.                                                                                                       Samodzielne, werbalne definiowanie pojęć w zabawach typu: „to co widzę jest … i służy do …”. Informacje o mnie: podawanie informacji takich jak imię i nazwisko, wiek, data urodzenia, adres, numer telefonu, szkoła, imię i nazwisko nauczyciela.                                                                                                                                                                                                              Czytanie na głos: łączenie dwóch dłuższych zdań, tak aby powstało jedno zdanie, tworzenie rymowanek; łączenie pytań i odpowiedzi; czytanie zdań i podawanie brakującego słowa (tylko jedna odpowiedź prawidłowa); odpowiadanie na pytania związane z treścią krótkiego tekstu lub ilustracji w książce

 

c.       Wysokie

 

•          ĆWICZENIA WYMAGAJĄCE WYPOWIADANIA JEDNEGO SŁOWA

Mowa spontaniczna: swobodne odpowiadanie na łatwe pytania bez pomocy obrazka (np. Ile masz lat?); wymienianie przedmiotów należących do danej kategorii (np. kolory, jedzenie, zwierzęta).                                                                                                                                                           Mówienie o preferencjach: wymienianie ulubionych lub nielubianych elementów z danej kategorii (np. kolory, napoje, samochody, piosenki).                                                                                                                                                       Czytanie na głos: trudne słowa (dla osób, które nie czują się pewnie czytając); odpowiadanie na pytania szukając odpowiedzi w tekście, wybieranie, którymi słowami można uzupełnić tekst.                                                                  Presja czasu: np. zgłaszanie się podczas sprawdzania listy obecności. Swobodne stosowanie zwrotów grzecznościowych: mówienie „cześć”, „do widzenia”, „proszę”.

•          ĆWICZENIA WYMAGAJĄCE WYPOWIADANIA CAŁYCH ZDAŃ

Swobodne stosowanie zwrotów grzecznościowych: mówienie „tak”, „nie”, „nie wiem” zamiast kiwania głową; mówienie „dziękuję”; rozpoczynanie rozmów.

Myślenie na głos: zadawanie lub odpowiadanie na tyle pytań, na ile to konieczne, żeby określić, o jaki przedmiot chodzi lub zidentyfikować podobieństwa lub różnice; wyciąganie wniosków; podawanie alternatywnych rozwiązań.

Dzielenie się osobistymi przeżyciami: opowiadanie dowcipów, dzielenie się opiniami, obawami, frustracjami, marzeniami.

 Swobodne reakcje werbalne, w różnych sytuacjach społecznych: branie udziału w grach, typu kalambury, w których uczestnicy muszą wymieniać tytuły książek, filmów lub piosenek, aż zgadną, co druga osoba miała na myśli; mówienie przez 30 sekund o ulubionym filmie, programie lub zainteresowaniach lub na tematy typu „moja rodzina”; przygotowywanie  i udzielanie szczegółowych instrukcji, jak coś zrobić (np. zrobić kanapkę, złowić rybę, puszczać latawce).

Spontaniczne zabieranie głosu: nieoczekiwane pytania, otwarte dyskusje.

Mowa spontaniczna ograniczana presją czasu: np. odzywanie się siedząc razem z innymi dziećmi w kole lub gdy druga strona wyraźnie nie ma zbyt dużo czasu na rozmowę (np. mówi „Jeśli chcesz mi coś powiedzieć to zrób to szybko, bo bardzo się spieszę”.)

 

11.                       Metody pracy

Wszystkie techniki oparte są o zasady behawioralne, które zakładają minimalny poziom strachu i wprowadzanie tylko jednej zmiennej na raz. W ten sposób osoby biorące udział w terapii mogą stopniowo przyzwyczajać się do nowych warunków lub stawianych im wyzwań, które w zbyt dużym natężeniu mogłyby prowadzić do znacznego zwiększenia poziomu lęku. Po stopniowym wprowadzaniu kolejnych ćwiczeń i 2-3 powtórzeniach, nadchodzi czas na stawienie czoła sytuacjom, które wcześniej wywoływały lęk u osób objętych terapią.

 

a.       Od chóru do solo

 

W pracy terapeutycznej nie należy  poprzestać na tej metodzie, tylko traktować ją jako jedno z wielu oddziaływań. Nie należy się spieszyć w terapii, wszystkie etapy należy przejść spokojnie i w naturalny sposób je przepracować, co zwiększa prawdopodobieństwo sukcesu.  Przez cały czas prowadzonej terapii na forum grupy, należy prowadzić oddziaływania terapeutyczne, których celem powinno być budowanie u dziecka poczucia własnej wartości, obniżanie poziomu lęku, nie wywieranie presji, eliminowanie czynników podtrzymujących mutyzm wybiórczy, stosowanie technik behawioralnych, których celem będzie wygaszanie, modelowanie zachowań i odczulanie.

 

Etapy terapii dziecka z mutyzmem wybiórczym z wykorzystaniem mowy chóralnej:

1.Cała grupa chóralnie śpiewa i mówi wierszyki, które powinny być połączone z gestami całego ciała, co dodatkowo wpływa rozluźniająco i obniża wzmożone napięcie mięśniowe. Zajęcia powinny odbywać się w sali przedszkolnej i powinny stanowić naturalny rytuał dla wszystkich dzieci.

 

2. Stopniowe zmniejszanie liczby osób w grupie podczas śpiewania i recytowania, aż do pięciorga dzieci. Mniejsze grupy należy zapraszać na tzw. „próby” do gabinetu obok, co również powinno być przyjmowane przez dzieci za coś naturalnego. Jeżeli w innym pomieszczeniu dziecko z MW nie czuje się komfortowo, należy pozostać w sali codziennych zajęć. Jeżeli dziecko w mniejszej grupie bez problemu bierze czynny, werbalny udział w zajęciach, wówczas można przejść do kolejnego etapu.

Proponowany skład mniejszych grup: 20 dzieci, 15, 10, 5.

 

3. Dzieci w grupie 5 - osobowej w gabinecie powinny chóralnie śpiewać piosenki, mówić wierszyki. Skład grupy powinien być stały pod względem liczebność. Jeżeli dziecko z MW dość dobrze sobie radzi z chóralnym werbalnym uczestnictwem w zajęciach, wówczas można przejść do kolejnego etapu.

 

4. Następnie dzieci w 5–osobowej grupie, w gabinecie już nie śpiewają, tylko chóralnie nazywają zwierzątka, wydają ich odgłosy i naśladują ich sposób poruszania się. Losują kolejno karty i układają je, nazywają chóralnie obrazki. Potem wspólnie liczą zwierzątka i nazywają kolory koralików.

 

5. Kolejnym etapem jest nazywanie obrazków parami, czyli dwie osoby chóralnie powtarzają czynności: liczenie, nazywanie kolorów, nazywanie zwierzątek.

 

6. Na tym etapie można zmniejszyć grupę do 3 dzieci, a pozycję grupy z kołowej zmienić do ustawienia się w jednej linii. Najpierw chóralnie a następnie indywidualnie nazywać obrazki i powtarzać czynności: losowanie, liczenie, nazywanie kolorów, nazywanie zwierzątek. Nie należy zmuszać dziecka z MW do aktywności werbalnej, ale można zachęcić, jeżeli dziecko zacznie mówić, pochwalić, ale nie okazywać wielkiej radości, potraktować to wydarzenie jak coś normalnego.

Wszystkie dzieci nagrodzić za aktywny udział w zajęciach!!!!!

 

7. Jeżeli dziecko mówi w 3 – osobowej grupie, można jeszcze zmniejszyć liczebność do grupy 2 – osobowej i powtórzyć poprzednie zabawy.

 

8. Następnie zaproponować dziecku wspólną zabawę, która będzie miała charakter terapii indywidualnej (1:1) polegającej na rozwijaniu komunikacji werbalnej w formie ćwiczeń polegających na

•          wspólnym liczeniu, nazywaniu obrazków,

•          odpowiadaniu na pytania wymagające odpowiedzi „tak” lub „nie”,

•          dążenie do kształtowania mowy spontanicznej: nazywanie pojedynczych przedmiotów, odpowiadanie na proste pytania zawierające opcje do wyboru, uzupełnianie zdań jednym słowem, podawanie przeciwieństw itd.

 

9. Kolejne proponowane etapy zajęć grupowych powinny odbywać się w odwrotnej kolejności do poprzednich, czyli stopniowe zwiększanie liczebności grupy: 3, 5 dzieci, 10, 15, 20 w celu zwiększania liczby słuchaczy głosu dziecka z MW na forum grupy.

O czasie trwania każdego etapu decyduje terapeuta, na podstawie oceny aktywności werbalnej i gotowości dziecka do przystąpienia do kolejnego etapu programu.

 

 

b.      Sliding – in ( metoda małych kroków)

 

·         wymaga obecności rodzica lub innej osoby, z którą dziecko swobodnie się komunikuje,

·         ćwiczenia zaczyna się od zbudowania u dziecka poczucia bezpieczeństwa w sytuacji komunikacji werbalnej  w pomieszczeniu, w którym dziecko nie odzywa się (np. w sali szkolnej). Na tym etapie dziecko oraz rodzic pozostają  w pomieszczeniu sami,

·         stopniowo wprowadza się koordynatora poprzez uchylenie drzwi (koordynator najpierw jest poza salą, potem stoi  w progu, wchodzi do pomieszczenia, ale nie jest blisko dziecka, itd.),

·         ćwiczenia skonstruowane są zgodnie z zasadą siły obciążenia komunikacyjnego (od lekkiego aż po ciężkie),

·         rodzic stopniowo wycofuje się z udziału w ćwiczeniach, a jego rolę przejmuje koordynator,

·         należy pamiętać, że zawsze zmienia się tylko jedna rzecz (np. jeśli ćwiczymy liczenie do 10 i koordynator wchodzi do sali, to nie zmieniamy tego ćwiczenia),

·         przy wprowadzaniu nowej osoby cofamy się o dwa kroki w tył w ćwiczeniach,

·         w przypadku, gdy okazuje się, że kolejne kroki są dla dziecka za trudne rozbijamy je na mniejsze,

·         gdy dziecku nie powiedzie się jakieś ćwiczenie prowadzący bierze winę za to na siebie „to moja wina, źle wybrałam ćwiczenie, jest ono dla ciebie za trudne”.

·         Rozpoczynajcie każde spotkanie od powtórzenia 2-3 razy rzeczy które  dziecko już robiło ( zanim zaczęło program lub podczas ostatniego spotkania. Następnie idźcie na przód

 

 

 

 

 

Program małych kroków  dla dzieci 5-letnich i starszych

Należy:

•          Nawiązać dobrą relację z dzieckiem

•          Przygotować dziecko  (rozmowa)

-          Kiedy denerwujesz się, że masz coś powiedzieć , twoje gardło zaciska się a głos jest uwięziony

-          To się zdarza wielu dzieciom

-          Wiem, że trudno jest Ci sobie z tym poradzić

-          To okropne uczucie

-          Wiem, jak możemy pozbyć się tego okropnego uczucia i uwolnić twój głos

-          Jeśli zaczniemy od bardzo prostych rzeczy  i będziemy robić bardzo małe kroczki tylko z jedną osobą na raz, będziesz mógł sprawić, że to uczucie minie

-          Będziemy szli dalej tylko jeśli będziesz na to gotowy

-          Jeśli poczujesz się niekomfortowo, wtedy się zatrzymamy

•          Zacznij od aktywności  obarczonych małym ryzykiem i stopniowo zwiększaj poziom trudności

•          Wybierz odpowiednią do wieku dziecka metodę na zapisywanie postępów (drabinki)

- Dla młodszych i z większym lękiem, jeden cel, nie dużo. 

 

c.       Shaping (metoda modelowania mowy )

 

Nie wymaga obecności osoby, z którą dziecko swobodnie się komunikuje, - terapię zaczyna się od nawiązania relacji z dzieckiem poprzez zabawy oparte o niewerbalne formy komunikacji, np. pokaż obrazki na których są kury. Następnym krokiem jest zachęcanie dziecka do wydawania dźwięków podobnych do sylab np. ko-ko, poprzez np. dmuchanie, następnie wyrazów i fraz. Stopniowo zwiększa się głośność mówienia i nawiązuje częściej kontakt wzrokowy.

 

d.      Rozmowa w kole

 

Gdy dziecko już oswoi się z metodą małych kroków, wtedy można zacząć wprowadzać więcej niż jedną osobę na raz.

Ustawiamy dwa lub trzy dodatkowe krzesła, a dziecko i koordynator zaczynają odliczać.   Na ustalony sygnał do pokoju wchodzi kolejna osoba, powoli siada na swoim miejscu i dołącza się  do odliczania. Procedura jest powtarzana aż wszystkie osoby, które czekają na zewnątrz zajmą swoje miejsca w pokoju. Następnie ćwiczenia stają się coraz trudniejsze – uczestnicy, zmieniając kierunek kolejności osób mówiących w kole, wypowiadają całe zdania. Na koniec koordynator opuszcza pokój i zostawia dziecko samo, żeby dalej wykonywało ćwiczenia z nowymi osobami, bez jego wsparcia. Można stopniowo przyspieszać proces wprowadzania nowych osób sadzając je od razu w pokoju, ale tak, aby na początku siedzieli tyłem do pracującej grupy.

 

e.      Przechadzka

 

Gdy dziecko będzie już sobie radzić z rozmową z niewielkimi grupami osób, wtedy możecie spróbować wybrać się na „przechadzkę”. Na początku dziecko zaczyna rozmawiać z koordynatorem w bezpiecznym miejscu, gdzie nikt go nie może usłyszeć – zacznijcie od prostego ćwiczenia a nie spontanicznej rozmowy. Zadanie polega na tym, żeby kontynuować rozmowę podczas przemieszczania się do kolejnego bezpiecznego miejsca lub wracając do miejsca, w którym zaczęło się ćwiczenie np. idąc korytarzem  z jednego pokoju do drugiego lub okrążając plac zabaw podczas przerwy obiadowej.